Bu konuda en büyük görev aileye düşüyor. Bu bakımdan belki faydalı olur diye çocuğa kitabı tanıtma ve sevdirmeyle ilgili şu bilgileri paylaşmak istedim.(Bu bilgiler 0-6 yaş sürecini kapsar)Bu konuda söylenecek çok şey var tabii. Ama ancak bu kadarını yazabildim :)

0-6 Aylar: Bebekler kitaplarla daha büyük çocuklara göre farklı şekilde etkileşim kursalar da, çok küçük bebekler bile kitaplardan hoşlanır ve onlarla birçok şekilde ilgilenirler. Bir bebeğe kitap sunmadan önce, bebeğin neler yapabileceğini, gelişim özelliklerini ve ilgisini bilmemiz gerekir. Gelişimin bir aşamasındaki bebek için uygun olan bir kitap, gelişimin bir başka aşamasında olan bir bebek için uygun olmayabilir. Bu nedenle farklı ay ve yaşların belirgin özellikleri ve kitap ile olan ilişkisinin incelenmesinde yarar vardır.

7-9 Aylar: Bu dönemde bebekler başparmak ve işaret parmaklarını küçük nesneleri kaldırıp tutmak için kullanırlar. Bu yeni beceri "kerpeten tutuşu" olarak adlandırılır. Bu yeni geliştirdikleri beceriyle kitap sayfalarını çevirmeyi başaracaklardır. Bebek için kalın olan sayfaları çevirmek hiç şüphesiz daha kolay olacaktır. Bebek için kâğıtlar bu dönemde en ilgi çeken nesnelerdir. Kağıtlar buruşturulur, yırtılır, ağza götürülür ve çiğnenir. Bu nedenle bu dönemde bebekler kitapla birlikte olmalıdırlar ancak kâğıt sayfalı kitaplarla tek başlarına uzun süreli oynamalarına izin verilmemelidir. Dolayısıyla kâğıt sayfalı kitabın yanında bez kitaplar da tercih edilmelidir. Bebeğin kâğıtla oynama ihtiyacı ise ona zarar vermeyecek nitelikte paket kâğıtları, eski dergiler v.b. verilerek karşılanmalıdır.

Bu dönemdeki bebekler için okuma faaliyeti, kitapta gösterilen tek nesne resimlerini adlandırma ve resmi göstererek dikkatini çekmekten ileriye gidemez. Çünkü bu dönemde bebekler hikâyeyle ilgilenmezler. (Schickedanz.1992)
10–12 Aylar: Bu dönemde kitapların fiziksel özelliklerinden daha çok içeriği çocukların ilgisini çekmeye başlar. Alışık oldukları, tanıdıkları nesnelerin ve olayların resimlerini içeren kitaplar onların en çok hoşlarına giden kitaplardır. Kitabın kâğıt özelliği açısından kullanışlı ve çevirmeye elverişli olması bu dönemde de çok önemlidir.

Bu dönemde bebeğin yeni ve değişik sözcükler kullanabilmesi için onunla her fırsatta konuşulmalı, şarkı tekerleme söylenmeli, resimli kitaplardan yararlanılmalıdır, Yetişkinin oluşturduğu çocuğun ilgisini çekecek sesli, hareketli, oyunlu ve kısa hikâyeler anlatılmalıdır.(Schickedanz,1992)
13-18 Aylar: Dilin yoğun olarak gelişmeye başladığı aylardır. Şarkılı ve sesli kitaplar kadar, tekrarlı şiirlerin olduğu kitaplar da bebeklerin ilgisini çeker. Bu dönemde çocuğun okunan kitabı yetişkinle birlikte mırıldandığı, anlamsız ama tonlaması gerçeğe benzer sesler çıkarttığı gözlenir. Artık hikâyeler de yavaş yavaş çocuğun ilgisini çekmeye başlar. Bu dönemdeki hikâyeler basit, çocuğun deneyimlerinden yola çıkılarak kolaylıkla anlayabileceği olaylarla ilişkili olmalıdır.

Bu aylar da hala sayfaları tek tek çeviremez. Ama birkaç sayfayı birden çevirerek yetişkinle birlikte kitap bakmaktan, ilgisini çeken resimleri parmağı ile göstermekten ve onun anlatılmasından büyük haz alır.(Schickedanz,1992; Yavuzer,1998)
19–24 Aylar: Artık gerçek hikâyeler bu dönemde eğlendirici olmaya başlar. Bazı nesnelerin nasıl çalıştığı ya da bazı şeylerin nasıl olduklarını anlatan basit hikayeler çocuğun "neden-niçin?" sorularına tatmin edici cevaplar vermeye yardım edebilir. Ama unutulmaması gereken bir nokta da yetişkinin veya kitabın cevapladığı her soru yeni bir "neden-niçin?" sorusunu doğuracaktır. Böylece çocuk hem konuşmayı, iletişimi devam ettirecek, hem de bilgi edinebilecektir.

Onlara kitap okunmasından çok hoşlanan çocukların bu dönemde hala ilgi süreleri kısa ve aktivitelere olan ilgileri daha fazladır. Bu nedenle günde bir kez hikaye okunuyor ve uzun sürüyorsa sıkılıp kalkabilirler.Bunu önlemek için kısa, hareketli hikayeler seçilip, günde birkaç kitap okumaya ve bakmaya süre ayrılmalıdır.Bu dönemde ocuklar yine kafiyeli ve tekrarlı kitaplardan çok hoşlanırlar. Bu dönemin sonunda sayfaları artık teker teker çeviren çocuk, beğenerek baktığı resimli kitaptaki ince ayrıntılara dikkat eder.(Schickedanz,1992; Yavuzer,1998).3 yaşına doğru hızlı bir dil gelişimi gösteren çocuğun kelime hazinesini geliştirmek, dil becerilerini artırmak için yetişkinler, resimli hikaye kitaplarının yanı sıra çağdaş çocuk hikayeleri anlatarak ve çocuğun da resimlere bakarak kendi hikayesini anlatmasını destekleyerek ona yardımcı olabilirler.
25–36 Aylar: Yetişkin bu dönemde çocuğun kitaptaki resimleri anlatmasında onu cesaretlendirmeli, sorular sorarak neden-sonuç ilişkisi kurmasına, olayları doğru sıralamasına yardımcı olmalıdır. Çocuğu en fazla etkileyen 0–3 yaş dönemi, ilk kitap sevgisinin aşılandığı, edebi ve estetik değerlerin verildiği dönemdir ve önemle üzerinde durulmalıdır.(Şirin,1994; Davidson,1996; Yavuzer, 1998)
37–72 Aylar: Okul Öncesi Eğitim Kurumlarından sıklıkla bu yaşlarda (4–6) yararlanmaya başlayan çocuğun, kitapla olan ilişkisini aileden sonra etkileyen en önemli kişi öğretmendir.

Bu dönem çocuğun hikâye okumadan, okuma-yazmaya doğru bir geçiş dönemidir. Çeşitli araştırmalar sonucunda bilim adamları okula gitmeden önce okumayı doğal olarak öğrenen çocukların genellikle hikâye okuma deneyimlerinin olduğunu ve okul öncesi dönemde kitaplar ile ilgili deneyimlerinin, çocukların daha sonraki okul döneminde başarılı okuma-yazma gelişimiyle ilişkili olduğunu bulmuşlar.6–12 yaşlar arasında kazanılan okuma alışkanlığının temeli okul öncesi dönemde kurulan olumlu çocuk-kitap ilişkisine bağlıdır.(Alpay,1991; Schickedanz,1992)
Bebeklik ve okul öncesi dönemde kitapla tanıştırılan çocukların şu özellikleri öğrendikleri gözlenmiştir:
-Çocuk kitabın nasıl kullanılacağını;
-Yazılı olanın anlamlı olması gerektiğini;
-Yazı ve konuşmanın ilişkili olduğunu;
-Kitap dilinin konuşma dilinden farklı olduğunu;
-Kitapların eğlenceli olduklarını öğrenir.

Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz ki; hangi dönemde olursa olsun kitaplar çocuğun yaş, ilgi ve gelişim özelliklerine uygun olmalıdır. Ayrıca çocuklara yazının ne işe yaradığını keşfetmeleri için şans verilmek isteniyorsa, kitaplar raflarda yetişkinlerin istediği zaman kullanmaları için durmamalıdır. Çocuklar istediklerinde kitaplara ulaşıp onları almalı ve kendi kendilerine kullanabilmelidirler. Bu arada bizim de kitap okuyarak onlara iyi bir model olmamız gerektiğini de söylememe gerek yok sanırım.

Kaynak
Okul Öncesinde Çocuk, Edebiyat ve Kitap- Ayşe TURLA, Gülseren Tür